Berberaap in het wild
Berberaap in het wild

Born to be wild

Project voor het voortbestaan
van de bedreigde berberaap

In het kort

De berberaap staat op het punt van uitsterven. Er leven nog zo’n 10.000 berberapen in het wild (Marokko en Algerije), terwijl dat er in 1977 nog zo’n 23.000 waren... Babyberberapen worden door stropers uit de natuur geroofd en daarna illegaal verhandeld. De dieren eindigen vervolgens als huisdier of als toeristische attractie. Daarnaast wordt de natuurlijke leefomgeving van de berberaap in hoog tempo verwoest. Het is daarom de hoogste tijd voor actie, want de berberaap mag niet uitsterven!

De dieren zijn Born to be Wild.

smokkelroutes berberaap

Born to be Wild

Born to be Wild is een internationaal samenwerkingsproject om het voortbestaan van de berberaap veilig te stellen. Stichting AAP leidt het project en werkt daarin nauw samen met het IFAW (International Fund for Animal Welfare) en andere organisaties. Born to be Wild bestaat uit drie belangrijke onderdelen:

Beschermen:

- Het per direct voorkomen van het stropen van jonge berberapen;
- Het ontmoedigen van de smokkel naar het Europese vasteland;
- Het bieden van (nood)opvang voor berberapen die in beslag worden genomen.

Verankeren:

- De bescherming van de berberapen borgen bij de Marokkaanse autoriteiten en het Marokkaanse publiek;
- Het faciliteren van de monitoring, handhaving en strafrechtelijke vervolging van smokkel en handel.

Verduurzamen:

- Het leefgebied van de berberaap beschermen en het herstel ervan faciliteren;
- Een structuur en verdienmodel opzetten om de activiteiten in Marokko duurzaam te kunnen financieren en continueren.

Kijk hier hoe we dit concreet gaan aanpakken.

Berberaap in Ifrane National Park

Logo IFAWSamenwerking

Stichting AAP leidt het project en werkt daarin nauw samen met IFAW (International Fund for Animal Welfare). Het IFAW organiseert alle activiteiten in Marokko. AAP en het IFAW hebben daarnaast verschillende samenwerkingspartners, waarvan dit de belangrijkste zijn:

  • Marokkaanse autoriteiten (nationaal, regionaal en lokaal)
  • Spaanse autoriteiten (nationaal, regionaal en lokaal)
  • Eurogroup for Animals (Brussel)
  • Asociación Nacional para la Defensa de los Animales (ANDA, Spanje)
  • Lega Anti Vivisezione (LAV, Italië)
  • Reisorgansatie TUI (Europa)
  • All for Nature (Nederland)

Mogelijk gemaakt door de deelnemers van de Postcode LoterijNationale Postcode Loterij
Het project Born to be Wild was niet mogelijk geweest zonder de enorme steun van de deelnemers van de Nationale Postcode Loterij. Stichting AAP heeft in 2017 ruim €1,3 miljoen van de Nationale Postcode Loterij ontvangen om dit project ter bescherming van de berberaap te realiseren.

Het probleem

De grootste bedreigingen voor de berberaap zijn stroperij, illegale handel en verwoesting van zijn leefgebied. Als dat op deze manier door blijft gaan, dan leidt dat onvermijdelijk tot de verdwijning van de grootste populatie berberapen ter wereld; dat zijn de berberapen die leven in het Midden-Atlasgebergte. De verdwijning van die populatie kan de teloorgang van de gehele soort binnen 15 tot 20 jaar betekenen.

Stroperij en illegale handel

  • Jaarlijks worden vele honderden berberapen gestroopt.
  • Verreweg de meeste gestroopte berberapen worden illegaal verhandeld naar Europa, waar ze eindigen als huisdier of als ‘fotomodel’ om met toeristen op de foto te gaan.
  • Uit Europese inbeslagnames blijkt dat dat de meeste dieren gesmokkeld worden in een koffer, tas of onder een stoelzitting. Ze zijn dan verdoofd met een slaapmiddel. Het is onbekend hoeveel dieren dit niet overleven, maar het is een feit dat het sterftepercentage onder illegaal gesmokkelde dieren hoog is.
  • De berberaap is het meest in beslag genomen bedreigde zoogdier in de Europese Unie en de meest aangemelde primatensoort voor opvang bij AAP.

Verwoesting van het leefgebied

  • De laatste berberapen in het wild leven in versnipperde gebieden in het noorden van Algerije en in Marokko. Ongeveer 70% daarvan leeft in de bossen van het Midden-Atlasgebergte in Marokko.
  • De verwoesting van het leefgebied komt door klimaatverandering, overbegrazing, illegale houtkap en productie van houtskool.

Berberaap op de markt in Marokko

Wat is er al gebeurd?

De afgelopen jaren heeft Stichting AAP zich hard ingezet om de berberaap te beschermen. Dit zijn de belangrijkste resultaten daarvan:

Hoogste beschermstatus voor de berberaap

In oktober 2016 heeft de berberaap de hoogste beschermstatus gekregen. Dat is besloten op de internationale conferentie over handel in bedreigde planten- en diersoorten (CITES) in Johannesburg. Mede dankzij 25.000 handtekeningen van dierenliefhebbers, kon AAP de druk bij de Europese Unie opvoeren om de berberaap beter te beschermen. En dat is gelukt! Ook de Marokkaanse overheid staat achter dit besluit. De hoogste beschermstatus houdt in dat het stropen en illegaal verhandelen van de berberaap nu zwaarder bestraft wordt. Daarnaast is de handhaving versterkt.

De handel in berberapen was al verboden en overtreders moesten ook bestraft worden, maar dat gebeurde niet altijd. Handelaars namen daardoor nog steeds het risico om berberapen te verhandelen, zeker omdat een berberaap in Europa wel 2000 euro op kan leveren.

Scouts beschermen berberaap tegen stropers

In samenwerking met Maroccan Primate Convervation (MPC) heeft AAP in 2015 een team van ‘community scouts’ in het leven geroepen. De scouts beschermen de berberaap in het Ifrane National Park (belangrijk leefgebied van de berberaap) tegen stropers. Dat doen ze onder meer door te patrouilleren en verborgen camera’s te plaatsen. En met succes: sinds de scouts in het gebied aan het werk zijn, is er geen enkel geval van stroperij meer bekend!

Opvang van berberapen in nood

Naast het aanpakken van de oorzaken, gaat het opvangen van berberapen in nood onverminderd door. De afgelopen 15 jaar heeft AAP 228 berberapen opgevangen in de opvanglocaties in Almere en Villena (Spanje). De dieren zijn illegaal naar Europa gesmokkeld, hebben kunstjes moeten doen of zijn als huisdier gehouden.

Officiële start scouts Ifrane National Park

Op 21 maart 2018 zullen het Internationale Fonds (IFAW) voor Dierenwelzijn en AAP, in nauwe samenwerking met de Marokkaanse Commissie voor Water, Bossen en Bestrijding van Woestijnvorming (HCEFLCD) officieel een nieuwe groep scouts lanceren welke de stroopjacht tegen de berberaap en hun leefgebied zal beschermen. Lees hier het volledige artikel.

Scouts patrouilleren in leefgebied van de berberaap
Scouts voorkomen nieuwe gevallen van stroperij.

Scouts patrouilleren in leefgebied van de berberaap

 

Wat gaat er gebeuren?

Om de berberaap te beschermen, pakken we de problemen bij de wortels aan. We werken daarom met een lokale aanpak om het stropen, de illegale handel en verdere afname van het leefgebied voor eens en altijd een halt toe te roepen. We doen dit door te beschermen, te verankeren en te verduurzamen. Naar verwachting duurt het drie jaar om het project te volbrengen. Dit gaan we doen:

Beschermen

  •  Uitbreiden succesvolle patrouilles door ‘community scouts’

Het team van community scouts (zie ook: Wat is er al gebeurd?) wordt in het stropersseizoen (mei – oktober) uitgebreid van 7 naar 13 scouts. Het team zal in nauwe samenwerking met de lokale politie faciliteren/ondersteunen in de handhaving. Iedere community scout is opgeleid in het gebruik van de GPS, camera en andere noodzakelijke technologie om het werk goed te kunnen uitvoeren. Ook het aantal verborgen camera’s om illegale activiteiten vast te stellen wordt uitgebreid. Per jaar zijn er trainingssessies voor bestaande en nieuwe community scouts.

  • Opvang en rehabilitatie in Marokko

Dieren die een CITES-status hebben, zoals de berberaap, moeten waar mogelijk onmiddellijk na inbeslagname in het wild worden teruggeplaatst of – als dat niet meer mogelijk is – gehuisvest worden op een geschikte locatie die voldoet aan hun psychische en fysieke behoeften. Om dit in Marokko te kunnen doen, zijn in het verleden al contacten gelegd, faciliteiten gereedgemaakt en pilots uitgevoerd met zowel de dierentuin van Rabat als die in Meknes. Alhoewel bij inbeslagname de primaire verantwoordelijkheid voor het welzijn van het inbeslaggenomen dier bij de Marokkaanse autoriteiten ligt, zullen AAP en het IFAW hen waar nodig ondersteunen met hun expertise en netwerk.

  • Handhavingstrajecten in Spanje en Italië

In 2014 tekende AAP Primadomus (de vestiging van AAP in Spanje) een formele samenwerkingsovereenkomst met de Spaanse Dirección General de Seguridad (verantwoordelijk voor de politie-eenheden) om de handhaving in de strijd tegen de smokkel van berberapen te verbeteren. Onderdeel daarvan is een pilot met handhavingsacties die in 2015 in Spanje is uitgevoerd. Resultaat van de pilot: bewustwording en kennisvergroting bij de verantwoordelijke autoriteiten én de eerste inbeslagnames van gesmokkelde dieren. Deze pilot vormt een goede basis voor verdere stappen op het gebied van handhaving, zowel in Spanje als Italië: de twee belangrijkste toegangspoorten naar Europa voor de smokkel van berberapen.

We ontwikkelen en geven een aantal specifieke workshops en trainingen voor douanebeambten en divers handhavingspersoneel gericht op het herkennen en stoppen van de illegale handel en smokkel van wilde dieren. De onderwerpen van deze training zijn onder meer: handelsroutes, smokkelmethodes en juridische informatie over wat te doen met in beslag genomen dieren en overtreders.

AAP en haar partners organiseren 10 trainingen, waarvan 8 in Spanje en 2 in Italië. Aan elke training kunnen 30 handhavers deelnemen, voor het overgrote deel douanebeambten van havens en vliegvelden, fiscale politie, milieupolitie en leden van de officiële veterinaire diensten.

  • Opvang en rehabilitatie in Spanje

De opvang van dieren om handhavingsactiviteiten te ondersteunen is al een van de kerntaken van AAP. Binnen Europa kan de Spaanse vestiging van AAP (Primadomus) dit werk grotendeels uitvoeren, met een mogelijke overloop naar de vestiging van AAP in Almere. Deze opvang gaat niet alleen om dieren die worden onderschept in de smokkel, maar ook de dieren die als gevolg van eerdere smokkel illegaal gehouden worden.

  • Opvang en rehabilitatie in Italië

Een van de smokkelroutes gaat naar Italië. Naar verwachting zal het aantal inbeslagnames in eerste instantie toenemen vanwege de versterkte aandacht en de handhavingstrainingen. Er wordt ter plaatse gezorgd voor geschikte (nood)opvang.

Belangrijkste verwachte resultaten van deze activiteiten:

Het aantal gestroopte berberapen in het Ifrane National Park is in 2019 teruggebracht tot maximaal 5% van de jonge dieren (in 2013 was dat 22%).
- Het aantal opvangverzoeken voor berberapen in Europa (in illegaal bezit bij handelaren of particulieren) zal na een te verwachten piek in de eerste jaren (tot 2021) op de langere termijn afnemen.

Verankeren

Het doel van het educatieprogramma is een verdere bewustwording van de lokale bevolking en toeristen en een afnemende vraag naar gestroopte berberapen. Het programma bestaat uit verschillende activiteiten en is gericht op diverse doelgroepen. 

  • Capaciteitsopbouw voor wetshandhaving en rechterlijke macht

Het doel van deze activiteiten is om de capaciteit van de handhavingsautoriteiten en douanebeambten te versterken. Op die manier hebben zij meer tijd en mankracht voor het opsporen en voorkomen van illegale handel en smokkel van berberapen.

Voor een succesvolle opsporing en handhaving is de onderlinge samenwerking tussen Marokkaanse handhavingsorganisaties van groot belang. In samenwerking met het IFAW wordt daarom het DISRUPT-programma (Detecting Illegal Species Through Prevention Training) geïmplementeerd. Bij de DISRUPT-trainingen worden vertegenwoordigers van diverse Marokkaanse ministeries betrokken, maar ook vertegenwoordigers van het CITES-bureau, Marokkaanse havendienst en douaneautoriteiten. DISRUPT bestaat uit verschillende (leer)modules met informatie over hoe je bepaalde diersoorten kunt herkennen, smokkeltechnieken, CITES-regels, nationale wet- en regelgeving en vergunningen. Er worden twee nationale workshops en twee lokale workshops gegeven, waarvan één in Tanger en één in Marrakesh (beide steden zijn smokkel- en handelhotspots), met ten minste twintig deelnemers per workshop. De workshops worden uitgevoerd door het IFAW.  

Ook bevat DISRUPT een workshop die bewustwording creëert bij de sleutelpersonen in de strafrechtelijke vervolging, zoals Marokkaanse magistraten en procureurs. De workshop gaat over de rol die zij (kunnen) spelen bij het tegengaan van illegale handel. Er komt ten minste één landelijke workshop met ten minste 20 deelnemers. De focus van de workshop ligt op het identificeren en voorkomen van zwakke plekken in het onderzoeks- en veroordelingsproces. We willen ervoor zorgen dat door strafrechtelijke vervolging en veroordelingen een afschrikeffect ontstaat.

  • Monitoring illegale handel

De monitoring op de markt in de illegale handel van berberapen wordt verzorgd door een nieuw in te richten netwerk van informanten in een viertal belangrijke handelsknooppunten. Het team doet regelmatig onderzoek op markten, in winkelstraten en andere mogelijke verkooppunten. Dit onderzoek is bedoeld om lokale autoriteiten te informeren over incidenten en om informatie over handelsroutes te verzamelen. De analyse van deze data geeft een beter inzicht in de dynamiek van de handelsroutes en helpt om de handhavers beter te faciliteren in de strijd tegen de illegale handel.

Berberaapje slachtoffer van illegale handel

 

  • Informatieverzameling en data-analyse

Informatie over de illegale handel van berberapen is noodzakelijk om de effectiviteit van de ingezette activiteiten te kunnen meten, te evalueren en waar nodig bij te stellen. Deze informatie kan bovendien behulpzaam zijn voor het uitrollen van de activiteiten in Marokko en mogelijk Algerije of zelfs voor andere diersoorten in andere landen.

De deelnemende partners van Born to be Wild zijn verantwoordelijk voor hun eigen dataverzameling over de stroop, smokkel en inbeslagnames in Marokko, Italië en Spanje. Die data worden vervolgens bij AAP in Nederland in een gecentraliseerde database ingevoerd, zodat ze makkelijk toegankelijk zijn voor de partners, stakeholders en andere geïnteresseerden.

Belangrijkste verwachte resultaten van deze activiteiten:

- Vanaf 2019 blijkt uit de monitoring en opvangcijfers in Marokko dat steeds minder berberapen op markten of bij illegale handelaren terechtkomen.
- De meeste gerapporteerde stroperij- en smokkelincidenten van berberapen krijgen een strafrechtelijke follow-up in Marokko vanaf 2019.

Verduurzamen

  • Ontwikkeling ecotoerisme

We gaan investeren in ecotoerisme. Met de ontwikkeling en promotie van ecotoerisme wordt de economische waarde van een gezond ecosysteem evident voor de lokale gemeenschappen. Het idee is om middels het ecotoerisme inkomsten te generen om de community scouts te kunnen financieren.

  • Reductie houtkap

De inheemse Berberstammen in het gebied hebben het recht om zich in het National Park Ifrane te vestigen en de natuurlijke hulpbronnen te gebruiken. Om ontbossing en het niet-duurzaam gebruik van hout te reduceren, hebben we in het verleden kookovens gedistribueerd. We overwegen om dat voort te zetten of bedenken iets anders nuttigs waarmee de ontbossing wordt beperkt. 

  • Ondersteunen aanleg van beboste corridors

Door niet-duurzaam gebruik en klimaatverandering zijn vitale delen van het bos in het Ifrane National Park van elkaar geïsoleerd geraakt. Met de juiste maatregelen is de schade terug te draaien, zodat de berberapen weer kunnen migreren en het bos beter bestand zal zijn tegen de verwachte toenemende uitdroging. Het aanleggen van corridors (verbindingsstroken tussen gefragmenteerde bosdelen) is een cruciale stap naar herstel. Voor de aanleg van deze corridors ligt de hoofdverantwoordelijkheid bij de National-Parkautoriteit. Als er behoefte is aan expertise ter ondersteuning van deze autoriteit, dan zal die door middel van Born to be Wild geleverd zal worden.

Belangrijkste verwachte resultaten van deze activiteiten:

- In 2019 zijn belangrijke stappen gezet om het leefgebied van de berberaap in het Ifrane National Park te beschermen en te herstellen.
- In 2019 worden de eerste inkomsten gegenereerd om de inzet van de ‘community scouts’ en informanten na afloop van dit project te continueren.

Born to Be Wild in de media

Om het bewustzijn rondom de problematiek te vergroten proberen we zoveel mogelijk aandacht te genereren voor het project. In december 2017 besteedde Koffietijd, één van de televisieprogramma's van de Postcode Loterij, aandacht aan Born to Be Wild.

 

 

Tim Huijsmans, de jonge oprichter van Faunawatch en beschermer van bedreigde diersoorten, bracht eind september een bezoek aan Born to be Wild. Van dichtbij leerde Tim hoe deze bijzondere diersoort leeft, wat de bedreigingen zijn en hoe de scouts van het project werken om de apen en hun habitat te beschermen. Bekijk de drie videoverslagen van Tim's bezoek!

Tim's bezoek aan Marokko